Izaak

Autor artykułu: Zbigniew Chorąży



Kiedy Izaak, syn Abrahama i Sary miał dwa lata, Sara postanowiła wypędzić Hagar z Izmaelem na pustynię (Rdz 21/9). W Rdz 21/14 - 16 czytamy:


„I wstał Abraham o świcie, wziął chleb i bukłak wody, dał Hagar, położył jej na barki dziecko i odprawił ją. Odeszła więc i zabłądziła w pustyni Berszeby. Skończyła się woda w bukłaku, więc rzuciła dziecko pod jednym z krzewów. I oddaliwszy się na strzelenie łuku, usiadła naprzeciw, mówiąc: Niech nie oglądam śmierci dziecka. I siedząc naprzeciw podniosła głos i zapłakała.”

Jest to relacja źródła E w tłumaczeniu Artura Sandauera. Według relacji źródła J Izmael, syn Hagar był już 16-letnim młodzianem. W owych czasach dzieci wychowywano w surowych warunkach bytowych. Chłopak lub dziewczyna już w wieku trzynastu lat musieli być zdolni do samodzielnego życia. Abraham wygonił Hagar, gdy mieszkał w Beer-Szebie. Wiemy to z Rdz 20/15, z tego samego źródła E. Hagar już wcześniej uciekała od Sary. Według źródła J (Rdz 16/7 - 14) przebyła odległość około 115 km z Mamre do Lachaj-Roj, a potem bez kłopotów powróciła do Sary. Źródło E w Rdz 20/1 podaje, że Abraham osiedlił się na terenach między Kadesz i pustynią Szur. A właśnie tu leżało Lachaj-Roj. Z Beer-Szeby tylko tutaj mógł przybyć. Zapewne ta miejscowość była pustynną oazą, dobrze zaopatrzoną w wodę, skoro później źródło J podaje w Rdz 24/62 i 25/11, że mieszkał tu Abraham z Izaakiem, a po śmierci Abrahama sam Izaak z rodziną. Wynika stąd, że Hagar oraz Izmael, „dziki jak onager”, bardzo dobrze znali te tereny. Hagar nie mogła zabłądzić i płakać bezradnie. Bardzo dobrze wiedziała, gdzie szukać wody do picia.

Abraham utrzymywał poprawne stosunki ze swoim sąsiadem Abimelekiem, królem Geraru. Źródło E w Rdz 21/32 - 34 nazywa go Filistynem. Nie jest to zgodne z rzeczywistością. Abimelek był Chiwwitą lub Anakitą. Wiemy to z Pwt 2/23 i Joz 11/22 (źródło J). Gaza, Gat i Aszdod to trzy miasta z pięciu, znanych później jako siedziby Filistynów. Ale w Joz 11/22 nic nie mówi się o Filistynach lecz o Anakitach. To Anakitów Jozue nie zdołał usunąć z tych miast. Stąd wniosek, że w czasach Jozuego Filistynów w Kanaanie jeszcze nie było. Jako pierwszy walczył z nimi dopiero sędzia Szamgar (Sdz 3/31). W Rdz 20/2 źródło E podaje, że Abimelek zabrał Sarę do swego haremu, ponieważ Abraham znów powiedział, że jest bratem Sary. Jednak tym razem Sara nie stała się nałożnicą władcy. Szybko się wydało, że Sara jest żoną Abrahama. Abimelek odesłał Sarę i obdarował Abrahama bydłem, niewolnikami i tysiącem srebrników. Potem Abraham zamieszkał w Beer-Szebie i wzywał imienia Boga Wiekuistego. W języku hebrajskim brzmi ono El-Olam i w rękopisach hebrajskich występuje około dwustu razy. Historia z Abimelekiem jest mocno zafałszowana i trudno nawet rozeznać się, kto jest za to odpowiedzialny. Trudno uwierzyć, że lokalny władca z Geraru nie orientuje się w stosunkach rodzinnych najbliższego sąsiada zamieszkującego w odległości 29 km. W dodatku, że Abraham już piętnaście lat temu stał się sławny i znany w Kanaanie po pokonaniu armii agresorów mezopotamskich.

W rozdziale 22 czytamy, że El-Szaddaj nakazał Abrahamowi złożyć syna Izaaka w ofierze całopalnej. Był to powszechny obrzęd religijny w Kanaanie i jak się okazuje Abraham też nie był mu przeciwny. Redaktorzy Biblii w czasach późniejszych przetworzyli tę historię na opowieść dydaktyczną z wątkiem religijnym. Według nich była to próba, której Bóg poddał Abrahama, aby się przekonać o jego wierności. Dzisiaj już wiemy, że bogiem Abrahama nie mógł być Bóg miłości i pokoju, duchowy Ojciec Jezusa, ponieważ Jezus w Łk 16/15 powiedział:


„Bóg zna serca wasze”

Krótko, prosto i zrozumiale. Bóg-Ojciec Jezusa nigdy nie musiał sprawdzać lojalności swoich wyznawców. Może dlatego, że jedynym znanym nam pośrednikiem do tego Boga jest Jezus. A dla Jezusa było obrzydliwością składanie ofiar zwierzęcych, więc tym bardziej nie do przyjęcia byłoby sprawdzanie lojalności przez uśmiercanie pierworodnych dzieci. Okazuje się, że ten obyczaj nie uwłaczał ani El-Szaddajowi, ani bogu Jahwe.

Biblia nie podaje, ile lat miał Izaak, kiedy miał być ofiarą całopalną. Flawiusz w DDI ujawnia, że miał wówczas 25 lat. Byłoby jednak absurdem, że bóg wyznawany przez Abrahama decyduje się sprawdzać jego lojalność po upływie tylu lat. Izaak musiał być z całą pewnością jeszcze dzieckiem, a nie dorosłym mężczyzną. Z poprzedniego artykułu wiemy, że Abraham zabrał 10-letniego Izaaka w podróż kosmiczną. Powrócili na Ziemię po upływie 6 godzin swego życia biologicznego. W tym czasie na Ziemi upłynęło 15 lat. Izaak miał zatem już 25 lat w rachubie ziemskiej.




wiek Izaaka

wiek Rebeki

wiek Jakuba

wiek Ezawa


p.n.e.


biol

ziemski

biol

ziemski

biol

ziemski

biol

ziemski


1653

narodziny Izaaka










1643

podróż w Kosmos

10

10








1628

powrót

10

25








1628

ofiarowanie Izaaka

10

25








1613

Izaak poślubia Rebekę

25

40

25

25






1613

podróż w Kosmos

25

40

25

25






1593

powrót

25

60

25

45






1593

narodziny Ezawa i Jakuba

25

60

25

45






1559

Ezaw sprzedaje pierworództwo

59

94

59

79

34

34

34

34


1553

Ezaw żeni się

65

100

65

85

40

40

40

40


1550

podróż w Kosmos

68

103

68

88

43

43

43

43


1520

powrót

68

133

68

118

43

73

43

73


1516

błogosławienie Jakuba

72

137

72

122

47

77

47

77


1516

Jakub ucieka do Labana

72

137

72

122

47

77

47

77


1483

śmierć Rebeki

105

170

105

155

80

110

80

110


1473

śmierć Izaaka

115

180


90

120

90

120

Kiedy Izaak osiągnął wiek 40 lat ziemskich (25 lat biologicznych), Abraham postanowił go ożenić. Znalazł się jednak w trudnej sytuacji. Nie chciał dla syna Kananejki, choć nie wiadomo dlaczego. Bóg nie stawiał mu w tej kwestii żadnych ograniczeń. Zakaz brania żon z Kanaanu wydał Jahwe dopiero w czasach Mojżesza i Jozuego. Sam Abraham miał dwie żony obcoplemienne: Egipcjankę Hagar i Kananejkę Keturę. Czasem spotykamy opinie, że nie były to żony, ale nałożnice. Autorzy tych opinii wykorzystują niewiedzę czytelników, aby bronić jakichś swoich przekonań. W owych czasach praktycznie nie było formalnej różnicy między żoną i nałożnicą. Późniejszy zakaz brania sobie żon z Kanaanu miał na celu ochronę Izraelitów przed pogańską wiarą tych kobiet. Ale Księga Rodzaju daje dowody, że aramejska rodzina Nachora, brata Abrahama, również czciła bogów pogańskich. A więc pod względem religijnym Kananejki wcale nie były mniej wartościowe od Aramejek z północy. U Abrahama przeważyły więc względy plemienne. Chciał wziąć dla Izaaka żonę z plemion aramejsko-chaldejskich, z których sam pochodził. Nie mógł jednak osobiście udać się do rodziny Nachora. Tym bardziej nie mógł zezwolić na podróż Izaaka. Abraham poprzez swoich zaufanych ludzi miał aktualne wiadomości o rodzinnej sytuacji krewniaków w Charanie (Rdz 22/20 - 24). Wysłał więc swego sługę, Eliezera, z misją sprowadzenia żony dla Izaaka. Misja ta powiodła się. Zapewne dawna nienawiść rodzinna już minęła, a na pewno zeszła do grobu razem z Nachorem i ewentualnie Betuelem (Rdz 24/53 - 60). W Charanie Eliezer podarunki od Abrahama przekazał Labanowi, bratu Rebeki, jako aktualnej głowie rodziny. Co prawda Rdz 24/50 wymienia imię Betuela, ale stawia go po Labanie. Mogło to oznaczać, że z powodu starczej niesprawności umysłu nie mógł już podejmować żadnych decyzji. Dla Izaaka Rebeka była bardzo bliską krewną, bo znów ciotką, a dokładniej mówiąc stryjenką. Ich związek przez dwadzieścia lat nie zaowocował potomstwem. Według Biblii Rebeka była bezpłodna. Dziwna to była bezpłodność, jeżeli po dwudziestu latach Rebeka urodziła dwóch bliźniaków Ezawa i Jakuba. Poza tym, gdyby to była bezpłodność prawdziwa, Izaak zadbałby dużo wcześniej o sposób uzyskania potomstwa. W rzeczywistości nie było żadnej bezpłodności. Izaak z Rebeką odbyli ośmiogodzinną podróż kosmiczną. W tym czasie na Ziemi upłynęło 20 lat. W momencie narodzin Ezawa i Jakuba Rebeka miała nadal 25 lat biologicznych i jednocześnie 45 lat ziemskich.


W rozdziale 26 Księgi Rodzaju czytamy, że z powodu głodu w Kanaanie, a dokładnie w Lachaj-Roj, gdzie Izaak mieszkał z żoną i synami (Rdz 25/11), Bóg nakazał mu udać się do Abimeleka, króla Geraru. Abimelekowi podobała się Rebeka, więc Izaak oświadczył, że jest jego siostrą. Abimelek zabrał więc Rebekę do swego haremu. Jest to relacja źródła J. W gruncie rzeczy jest ona taka sama, jak relacja źródła E w Rdz 20/2 - 13 z udziałem Abrahama i Sary.

Można z całą pewnością przyjąć, że w obu przypadkach chodzi o jeden i ten sam fakt. Jednakże w relacji J udział Izaaka i Rebeki jest zupełnie niewiarygodny. Po pierwsze Izaak świadomie skłamał, nazywając Rebekę siostrą i to w sytuacji nakazanej przez Boga (Rdz 26/2). Po drugie Izaak z Rebeką, chcąc przeczekać u Abimeleka okres suszy i głodu, musieli zabrać ze sobą Ezawa i Jakuba. Ich obecność wykluczała twierdzenie Izaaka, że Rebeka jest jego siostrą. Wersję, że źródła E i J opisały ten sam fakt potwierdzają dwie towarzyszące okoliczności. Według źródła E nazwę Beer-Szeba nadał Abraham (Rdz 21/31), a według źródła J – Izaak (Rdz 26/33). Do Abimeleka zarówno Abraham jak i Izaak wyruszają z Lachaj-Roj (Rdz 20/1 i 25/11). Natomiast po odejściu od Abimeleka, zarówno Abraham jak i Izaak osiedlają się w Beer-Szebie (Rdz 20/15 i 26/23).

Pozostaje jeszcze kwestia natury moralnej. Bóg Jahwe nakazuje Izaakowi iść do króla Geraru, który był wyznawcą kananejskiego boga Molocha. Temu bogu ludność Geraru składała w ofierze całopalnej pierworodne dzieci. Archeolodzy w okolicach Geraru odkryli ogromne cmentarzysko noworodków. Ich kości miały na sobie ślady ognia.






Użyte w artykule skróty:


DDI

Flawiusz Dawne Dzieje Izraela


E

Źródło elohistyczne, Elohista


J

Źródło jahwistyczne, Jahwista



Zbigniew Chorąży, wrzesień 2006


Powrót do strony tytułowej


Powrót do listy artykułów