Działalność Mojżesza w Zajordaniu

Autor tekstu: Zbigniew Chorąży




8.09.1259

dojście do Ijje-Haabarim

15 km

Lb 21/11 - 12, 33/44


15.09.1259

pustkowie

15 km

Lb 33/45, Pwt 2/18


17.09.1259

pustkowie

15 km

Lb 33/45


20.09.1259

pustkowie

12 km

Lb 33/45


23.09.1259

pustkowie

16 km

Lb 33/45


26.09.1259

po przekroczeniu Arnonu do Dibon Gad

13 km

Lb 21/13, 33/45, Pwt 2/24


30.09.1259

z Dibon Gad do Kedemot (Beer)

10 km

Lb 21/16, 33/46


1.10.1259

Mojżesz wysyła posłów do Sichona w Cheszbon


Lb 21/21, Pwt 2/26


2.10.1259

z Kedemot do Mattany

6 km

Lb 21/18, 33/46


4.10.1259

z Mattany do Jahsa

2,5 km

Lb 21/19, 33/46


5.10.1259

Izraelici pokonują Sichona w Jahsa


Lb 21/24, Pwt 2/32, Joz 12/2


8.10.1259

z Jahsa do Diblataim

10,5 km

Lb 21/19, 33/46


10.10.1259

z Diblataim do Nahaliel

4,5 km

Lb 21/19, 33/47


11.10.1259

z Nahaliel do Bamot

9,5 km

Lb 21/19, 33/47


12.10.1259

z Bamot do góry Nebo

6 km

Lb 21/20, 33/47


14.10.1259

od góry Nebo do Abel-Szittim

10 km

Lb 33/48 - 49


15.10.1259

z Abel-Szittim do A

15 km



17.10.1259

z A do Jogboha

13 km



18.10.1259

Mojżesz wysyła zwiadowców do Jazer


Lb 21/32, Pwt 2/37, 3/1


18.10.1259

Izraelici zajmują ziemie Amorytów do rzeki Jabbok


Lb 21/32, Pwt 2/37


2.11.1259

powrót do Jogboha


Pwt 3/1


5.11.1259

Mojżesz wysyła posłów do Oga, króla Baszanu


Lb 21/33, Pwt 3/4


11.11.1259

z Jogboha do B

16 km

Lb 21/33


13.11.1259

pustkowie

16 km



15.11.1259

pustkowie

16 km



17.11.1259

do Ramot

16 km



19.11.1259

z Ramot do Edrei

11 km



20.11.1259

wojna z Ogiem pod Edrei


Lb 21/33, Pwt 3/1


22.11.1259

Izraelici zajmują ziemie Baszanu


Lb 21/35, Pwt 3/4, Joz 12/4 - 5


23.12.1259

Izraelici zajmują ziemie Ammonitów


Pwt 3/8, Joz 13/25


12.01.1258

powrót do Abel-Szittim i Bet-Peor


Lb 22/1, 33/48 - 49


14.01.1258

Balak, król Moabu, sprowadza wieszczka Balaama


Lb 22/3 - 5, 36


17.01.1258

nierząd Izraelitów z Moabitkami


Lb 25/1, 31/16


19.01.1258

Mojżesz nakazuje zabić 24000 Izraelitów


Lb 25/9, Pwt 4/3


20.01.1258

spis Izraelitów na Polach Moabskich


Lb 26/1


22.01.1258

w Bet-Peor Mojżesz przypomina wędrówkę Izraelitów


Pwt 1/3, 3/29


23.01.1258

oficjalny przydział ziem Zajordania Izraelitom


Lb 32/3, 33, Pwt 3/12 - 13


24.01.1258

zawarcie nowego przymierza


Pwt 29/30


24.01.1258

Mojżesz wyznacza Jozuego na swego następcę


Lb 27/18, Pwt 31/7


25.01.1258

zemsta na Moabitach (Midianitach)


Lb 31/2


1.02.1258

Mojżesz wchodzi na górę Nebo


Lb 27/12, Pwt 3/27, 32/49


1.02.1258

zgon Mojżesza w ziemi moabskiej, żałoba 30 dni


Pwt 34/5



W Lb 21/20 - 21 mamy informację, że Mojżesz po dojściu do góry Pisga w Zajordaniu, wysłał posłów do króla Amorytów, Sichona, z prośbą o zezwolenie na przejście przez jego ziemie. Według Lb 21/23 Sichon nie zgodził się i wyruszył ze swoją armią do Jahsa, aby walczyć z Izraelitami. Z mapki wynika, że wówczas Izraelici, aby podjąć walkę z Sichonem musieliby cofnąć się od góry Pisga na południowy wschód do Jahsa, czyli przebyć około 31 km. Jest to sytuacja nierealna. Prawdziwą informację podaje Pwt 2/26. Czytamy w niej, że Mojżesz wysłał posłów do Sichona wówczas, gdy był w Kedemot. Stąd Izraelici wyruszyli do Jahsa poprzez Mattanę, pokonali wojska Sichona i zajęli wszystkie tereny od potoku Arnon w kierunku północnym. W Lb 21/24 czytamy:



„Izraelici jednak pobili go ostrzem miecza i zdobyli jego kraj od Arnonu aż po Jabbok, aż do kraju Ammonitów - Jazer bowiem znajduje się na granicy Ammonitów.”

Wydaje się, że tę relację musiał pisać autor żyjący w V - IV wieku p.n.e., kiedy Ammonici zdołali już odebrać Izraelitom dużą część swoich ziem aż do Jazer. W czasach Mojżesza granica Ammonitów w Jazer byłaby nierealna. Przecież według Lb 32/3 Izraelici objęli w posiadanie Jazer i Nimrę, a według Lb 32/35 - 36 Jazer, Jogbohę i Bet-Nimrę. A więc tereny między Bet-Nimrą i Jogbohą należały już do Izraelitów. W tej sytuacji Jazer nie mógł być granicą Ammonitów.

W czasach przeszłych, kiedy Amoryci zajmowali Zajordanie, widocznie nie rugowali Moabitów z ich ziem między Arnonem i Jabbokiem, gdyż Izraelici natknęli się na ich siedziby w Bet-Peor. Można zatem sądzić, że ziemie między Arnonem i potokiem Cheszbon należały do Moabitów, natomiast ziemie od potoku Cheszbon w kierunku północy zajmowali Ammonici.

Mojżesz pod pozorem walki z Sichonem odebrał Ammonitom ich zachodnie terytorium w Zajordaniu między Jabbokiem i Jarmukiem. Ten fakt ujawnia Joz 13/25.


Mojżesz po pokonaniu Sichona ruszył dalej na północ przeciwko Ogowi z Baszanu. Zajął jego ziemie i miasta. Og, król Baszanu, był olbrzymem z pokolenia Refaitów. Należał do potomków nafidemów.

Według Lb 21/35 i Pwt 3/3 - 6 Izraelici w trakcie podboju Zajordania zabili całą ludność: mężczyzn, kobiety i dzieci. Tak im poprzez Mojżesza nakazywał bóg Jahwe od czasu wyjścia z Egiptu. Jest to jednak typowa propaganda sukcesu biblijnych autorów. Nawet trudno sobie wyobrazić, aby Izraelici zdołali tak doszczętnie wybić Amorytów. Lb 32/39 wyraźnie informuje, że Amoryci z Gileadu zostali wypędzeni, a nie zabici. Przecież bóg Jahwe w Wj 23/29 - 30 mówił:



„Nie wypędzę go sprzed ciebie w jednym roku, aby kraj nie stał się pustkowiem i nie rozmnożył się w nim dziki zwierz na twoją szkodę. Będę ich wypędzał sprzed ciebie stopniowo, aż się rozrośniesz i będziesz mógł objąć ten kraj w posiadanie.”

Tymczasem Izraelici podbili rzekomo całe Zajordanie dokładnie w ciągu trzech miesięcy: 5 października - początek wojny w Jahsa, 12 stycznia powrót do Abel-Szittim.

Według Lb 22/1 Izraelici powrócili na stepy moabskie naprzeciwko Jerycha. Ale chyba nie wszyscy, gdyż w podbitych miastach Mojżesz powinien zostawić zbrojne załogi dla ochrony zajętych ziem. Przecież na północy pozostali niepokonani Geszuryci i Maakatyci, a na wschodzie liczne plemiona arabskie oraz Ammonici, ale również wypędzeni Amoryci. Biblia nie wyjaśnia dokładniej tej kwestii.

W czasie kiedy Izraelici odpoczywali w Szittim po podboju Zajordania, wielu skorzystało z powabów Moabitek. W Lb 25/1 czytamy:



„...zaczął lud uprawiać nierząd z Moabitkami.”

Podobno Moabitki zapraszały Izraelitów do spożywania rzeźnych ofiar swoich bogów i Izraelici oddawali tym bogom pokłon (Lb 25/2). Ale w Lb 25/3 mówi się już tylko o oddawaniu czci Baalowi-Peor. Mojżesz uznał to za bardzo ciężki grzech. Kazał wbić na pal wszystkich naczelników ludu i zabić 24 tysiące Izraelitów. W tej sytuacji dziwne były słowa boga Jahwe w Lb 25/17 - 18:



„Jak z wrogiem obchodź sję z Madianitami i wyniszcz ich, gdyż oni wrogo odnosili się do was, oszukując was przez swoje knowania, posługując się Peorem, posługując się córką księcia madianickiego, ich siostrą Kozbi, która została zabita w dzień plagi, jaka spadła ze względu na Peor.”

Tutaj, jak i w Lb 25/1 - 18, wymieniana jest jedna Madianitka, natomiast Izraelitów do grzechu sprowokowały Moabitki. Wydaje się bardziej prawdopodobne, że redaktorzy księgi starali się ukryć fakt podboju ziem Moabitów i Ammonitów, gdyż wcześniej bóg Jahwe zakazał Izraelitom walczyć ze swoimi pobratymcami. A ponieważ równocześnie nakazał zabijać mieszkańców Zajordania, więc Moabitów i Ammonitów należało nazwać Madianitami. Wobec tych nie było bożego zakazu zabijania.

W tym czasie w Moabie królem był Balak. Widział, co Izraelici zrobili w Zajordaniu z Amorytami i Ammonitami. Miał wystarczające powody, aby nie ufać Izraelitom, mimo że ci tak wspaniałomyślnie ominęli ziemie Moabu, wchodząc do Zajordania. W Lb 22/4, 7 czytamy:



„Rzekł więc Moab do starszych spośród Madianitów...”

„Wybrali się więc starsi Moabitów wraz ze starszymi Madianitów (…) Przybyli do Balaama(...)”

Wyjaśnienie znajdujemy w Pwt 23/4 - 5. Okazuje się, że do Balaama wybrali się właśnie Moabici i Ammonici. Nie było z nimi żadnych Madianitów. Przybyli oni do Balaama, który mieszkał w Petor nad Eufratem, w krainie Aram-Naharaim. Kiedyś w tym kraju mieszkali bliscy krewni Abrahama: Nachor, Betuel i Laban. A więc Balaam był chaldejskim wieszczkiem, którego sława sięgała aż do Moabu. Zwrócono się do niego z prośbą o przybycie do Moabu i dokonanie ceremoniału przeklinania Izraelitów z wykorzystaniem mocy swego Boga. Balaam zgodził się pomóc Moabitom. W Lb 22/8 czytamy jego wypowiedź:



„Pozostańcie tu na noc, a potem dam wam odpowiedź według tego, co mi Jahwe powie.”

Czy Balaam mógł być wieszczkiem boga Jahwe? Całkowity absurd. Jahwe objawił się wyłącznie Izraelitom, a dokładniej Mojżeszowi na Synaju. Nikt więcej nie znał boga Jahwe.

W Lb 22 do 24 przedstawiona jest dość długa opowieść, w której Balaam trzykrotnie z woli bożej błogosławi Izraelitom zamiast ich przeklinać. Dzieje się to w scenerii zwierzęcych ofiar składanych na ołtarzu.

Myślę, że cała opowieść o Balaamie została sfałszowana. Balaam w rzeczywistości przeklął Izraelitów, skoro ci później go zabili (Lb 31/8).

Po tych wydarzeniach Mojżesz zarządził spis Izraelitów na stepach moabskich. Według Lb 26/51 i 62 Izraelitów było 601730 oraz 23000 Lewitów. Po zastosowaniu zasad ze spisu poprzedniego cała nacja liczyła 2 452 920 osób. I tym razem liczba Izraelitów i Lewitów została dziesięciokrotnie zawyżona. W rzeczywisości izraelska społeczność liczyła sobie 245292 osoby.

Gdyby wojowników izraelskich było 601730, to jak wytłumaczyć, że po upływie dwóch miesięcy przez Jordan do Kanaanu weszło tylko 40 tysięcy zbrojnych (Joz 4/13)?

Odpowiedź jest prosta. W rzeczywistości spisanych było 60173 Izraelitów i 1150 Lewitów po dwudziestym roku życia. Wśród tych Izraelitów byli:



Rubenici

4373

Lb 26/7


Gadyci

4550

Lb 26/18


połowa Manassesa

2635

Lb26/34


razem

11558



Należy sądzić, że 10 tysięcy z tych wojowników zostało w Zajordaniu dla ochrony zdobytych ziem i swoich rodzin. Natomiast 1558 osób to najmłodsi wojownicy, zawsze chętni do walki. I ci dołączyli do pozostałych Izraelitów, szykujących się do podboju Kanaanu. Razem stanowiło to 51323 mężczyzn po dwudziestym roku życia. Ponieważ zbrojnych było 40000, więc nieuzbrojonych było 11323 Izraelitów. Taka sytuacja była możliwa, ponieważ Izraelici dysponowali tylko bronią zdobyczną, a tej nie musiało starczyć dla wszystkich.

W poprzednim spisie nacja Izraelitów liczyła 245820 osób. Z powodu oczywistych trudności życia na pustyniach Synaju poprzedni wskaźnik przyrostu należy zmniejszyć o połowę. A więc co 10 lat liczbę Izraelitów należy mnożyć przez wskaźnik 1,0990701. Po upływie 40 lat od poprzedniego spisu Izraelitów powinno być około 358690 osób. Tymczasem było ich 245292. W ciągu 40 lat nastąpił ubytek 113398 osób. W tym okresie Biblia ujawniła poniższe straty:



250 osób

bunt Koracha


14700 osób

plaga


24000 osób

kara za nierząd


razem 38950


Brak jest jeszcze około 74448 osób.

Ta liczba osób zmarła z wielu powodów wspomnianych w księgach mojżeszowych: zatrute mięso przepiórek, jadowite węże, wojny na pustyniach Synaju w drodze do Zajordania, walki o Zajordanie oraz naturalna śmierć. Nie ma tu miejsca na szczególny rodzaj śmierci jako kary ogłoszonej przez Mojżesza z woli boga Jahwe (Lb 14/22 - 23, Pwt 1/34 - 35).

W rozdziale 31 Księgi Liczb bóg Jahwe nakazał Mojżeszowi ostatnią w jego życiu misję - zemstę na Madianitach. Mojżesz wyprawił na tę wojnę 12 tysięcy wojowników izraelskich. Zostali w niej rzekomo zabici wszyscy mężczyźni wroga, a do niewoli zabrano tylko kobiety i dzieci. Mojżesz zawrzał gniewem, kiedy zobaczył przyprowadzone kobiety (Lb 31/15 - 16):



„Jakże mogliście zostawić przy życiu wszystkie kobiety? One to za radą Balaama spowodowały, że Izraelici ze względu na Peora dopuścili się niewierności wobec Jahwe”

Ale te kobiety w Lb 25/1 nazwane zostały prawidłowo Moabitkami. W Szittim nie zamieszkiwały Madianitki. Jest zatem oczywiste, że w rzeczywistości zemstą Mojżesza byli objęci Moabici. To ich kobiety namówiły Izraelitów do grzechu. To oni sprowadzili Balaama, aby przeklinał Izraelitów.

W tej sytuacji Mojżesz rozkazał zabić wszystkie dzieci oraz kobiety oprócz dziewcząt, które nie znały jeszcze współżycia z mężczyzną.

Nasuwa się tu pytanie: czy jakikolwiek pogański bóg w czasach starożytnych wymagał zabijania dzieci u pokonanego przeciwnika? Czy tak mógłby postępować bóg miłości i pokoju, za jakiego jest uważany dzisiaj bóg Jahwe przez prawie wszystkie religijne ugrupowania wiary chrześcijańskiej?

Pozostawionych przy życiu dziewcząt było podobno 32 tysiące (Lb 31/35). Mojżesz zarządził taki ich podział (Lb 31/27 - 46):



16 tysięcy

dla uczestników bitwy (było ich 12 tysięcy)


16 tysięcy

dla pozostałych wojowników

Pozostali wojownicy musieli ze swojej puli oddać 320 dziewcząt Lewitom pełniącym służbę przy przybytku boga Jahwe. Natomiast uczestnicy bitwy oddali 32 dziewczęta arcykapłanowi jako dar dla boga Jahwe. Jaki los spotkał te 32 dziewczęta? Prawo Mojżeszowe zabraniało kobietom wstępu w obręb przybytku boga Jahwe. Mogły tam się znaleźć tylko jako ofiary przeznaczone na spalenie na ołtarzu. Prorok Amos w Am 5/25 Namiot Zgromadzenia wykonany na Synaju nie bez powodu nazwał namiotem Molocha. Był to kananejski bóg, któremu składano całopalne ofiary z dzieci.

Według Lb 31/53 - 54 w wyprawach wojennych zwykli wojownicy grabili tylko dla siebie, ale dowódcy zagrabiony łup musieli oddawać arcykapłanowi jako dar ofiarny dla boga Jahwe. W wypadku powyższej bitwy ten dar ofiarny stanowiło 16750 sykli złota, czyli 191 kg.

W rozdziale 32 dowiadujemy się, że całe Zajordanie zostało podzielone między Rubenitów, Gadytów i połowę plemienia Manassesa. Przed wkroczeniem do Kanaanu mieli oni odbudować miasta, zagrody dla bydła i pozostawić tu swoje rodziny (Pwt 3/19). Wojownicy tych plemion mieli potem iść razem z innymi Izraelitami, aby podbijać ziemie za Jordanem. Widocznie były jakieś kłopoty z ich chęcią do walki, skoro Mojżesz orzekł w Lb 32/30:



„Jeśliby jednak wojownicy nie ruszyli z wami, otrzymają posiadłość pomiędzy wami w ziemi Kanaan.”

To postanowienie było pozbawione sensu z każdego punktu widzenia. W praktyce było niewykonalne, o ile wykluczyć wojnę plemienną. Załóźmy, że wojownicy z Zajordania nie zgodzili się iść do walki w Kanaanie. Wówczas pozostali Izraelici musieliby sami podbić Kanaan, potem wrócić do Zajordania i pod przymusem przesiedlić opornych braci do Kanaanu. O wiele rozsądniej byłoby pozostawić ich w Zajordaniu bez żadnych akcji. I tak zresztą się stało po śmierci Mojżesza.



Zbigniew Chorąży, listopad 2006


Powrót do strony tytułowej


Powrót do listy artykułów