Wędrówka Izraelitów do Kadesz

Autor tekstu: Zbigniew Chorąży



Dwudziestego dnia drugiego miesiąca drugiego roku Izraelici wyruszyli spod Horebu w kierunku swojej Ziemi Obiecanej, czyli Kanaanu. Ich przewodnikiem zgodził się być Chobab, syn teścia Mojżesza (Lb 10/29 - 32). Z tego faktu wynika, że tak jak dobrze znał Mojżesz drogę z Egiptu do Horebu (Serabit al-Khadim), tak zupełnie nie wiedział, jak ma prowadzić Izraelitów z Horebu do Kanaanu.

Biblijny wykaz obozów Izraelitów na drodze od Horebu do Kadesz (daty hipotetyczne, biblijne pogrubione):



20d 2m 2r

Izraelici opuszczają obozowisko przy górze Horeb


Lb 10/11 - 12



wędrówka do Tabery

16 km

Lb 11/3, 33/16


22d 2m 2r

pożar w obozie


Lb 11/3, Pwt 9/22


29d 2m 2r

z Tabery do Kibrot-Hattaawa

16 km

Lb 33/16


30d 2m 2r

śmierć wielu Izraelitów od padłych przepiórek


Lb 11/34, Pwt 9/22


16d 3m 2r

z Kibrot-Hattaawa do Chaserot

17 km

Lb 11/36, 33/17


18d 3m 2r

bunt Aarona i Miriam


Lb 12/1


19d 3m 2r

uwięzienie Miriam na 7 dni


Lb 12/15


29d 3m 2r

z Chaserot do Ritma

16 km

Lb 12/16, 33/18


11d 4m 2r

z Ritma do Rimmon-Peres

16 km

Lb 33/19


21d 4m 2r

z Rimmon-Peres do Libna

17 km

Lb 33/20


1d 5m 2r

z Libna do Rissa

17 km

Lb 33/21


11d 5m 2r

z Rissa do Kehelata

17 km

Lb 33/22


22d 5m 2r

z Kehelata do góry Szafer

14 km

Lb 33/23


3d 6m 2r

od góry Szafer do Charada

15 km

Lb 33/2


12d 6m 2r

z Charada do Makelot

15 km

Lb 33/25


20d 6m 2r

z Makelot do Tachat

15 km

Lb 33/26


29d 6m 2r

z Tachat do Terach

15km

Lb 33/27


10d 7m 2r

z Terach do Mitka

15 km

Lb 33/28


19d 7m 2r

z Mitka do Chaszmona

14 km

Lb 33/29


28d 7m 2r

z Chaszmona do Moserot

15 km

Lb 33/30


8d 8m 2r

z Moserot do Bene Jakan

20 km

Lb 33/31


19d 8m 2r

z Bene Jakan do Chor

14 km

Lb 33/32


27d 8m 2r

z Chor do Haggidgad

30 km

Lb 33/32


14d 9m 2r

z Haggidgad do Jotbata

27 km

Lb 33/33


28d 9m 2r

z Jotbata do Abrona

26 km

Lb33/34


12d10m 2r

z Abrona do Esjon-Geber

15 km

Lb 33/35


21d 10m 2r

wędrówka pustynią

17 km

Lb 33/36


1d 11m 2r

wędrówka pustynią

18 km

Lb 33/36


12d 11m 2r

wędrówka pustynią

20 km

Lb 33/36


23d 11m 2r

wędrówka pustynią

20 km

Lb 33/36


6d 12m 2r

wędrówka pustynią

21 km

Lb 33/36


21d 12m 2r

wędrówka pustynią

20 km

Lb 33/36


2d1m 3r

Izraelici docierają do Kadesz-Barnea

18 km

Lb20/1, 33/36


Zamieszczona wyżej mapka jest wynikiem analizy biblijnego wykazu obozów (trójkąty) Izraelitów, realnych możliwości pokonywania drogi na pustyni oraz oficjalnie potwierdzonych miejscowości biblijnych (kółeczka).

Pod adresem http://www.anova.org/sev/atlas/htm/029.htm mapka prezentuje między innymi marszrutę Izraelitów z Serabit al-Khadim dalej na południe, do oficjalnej Góry Mojżesza. Tylko po co, skoro Mojżesz w Serabit uzyskał od kapłanów świątyni Hator wszystko, czego potrzebował do dalszej wędrówki.(Wskazana strona już nie istnieje w internecie)

Chobab, madianicki przewodnik, miał prowadzić Izraelitów w kierunku Kanaanu, czyli na północ. Pomiędzy Horebem i oficjalnie potwierdzoną Chormą, w biblijnym wykazie nie występuje inna znana miejscowość. Z tego powodu marszruta Mojżesza z Serabit bezpośrednio w kierunku Chormy wydaje się najbardziej realna.

Potwierdzona w Lb 33/33 - 35 kolejność oficjalnych miejscowości Jotbata, Abrona i Esjon-Geber wymusza wniosek, że Izraelici doszli tu z północy, czyli od Chormy. Dopiero z Esjon Geber mogli znów skierować się na północ do Kadesz-Barnea.

W Lb 11/31 tym razem Elohista opisuje scenę pokrycia obozu padłymi przepiórkami. Było to jednak dwa tygodnie po odejściu Izraelitów z Horebu. Można zasadnie domniemywać, że Elohista tu i Jahwista w Wj 16/13 informują znów o jednym i tym samym zdarzeniu z przepiórkami.Bliżej prawdy był chyba Elohista.

Autor Jahwista w Wj 16/35 informuje:


Synowie Izraela jedli mannę przez czterdzieści lat, aż przybyli do ziemi zamieszkałej.”

W Biblii Poznańskiej katolicki autor podaje rewelacyjny komentarz (tom 1, s. 117):


Niezwykła pomoc Boża polegała więc w tym wypadku na dokładnej przepowiedni, kiedy ptactwo nadleci.”

Katolicki autor wprost rozbraja tak wnikliwą opinią o Bogu. W tej opinii Bóg okazuje się niezwykłym prorokiem przyrodniczej sytuacji, którą przecież sam wcześniej stworzył. Chyba, że tenże autor wątpi w stwórczą moc boga Jahwe. Nieco dalej ten sam katolicki autor wznosi się na wyżyny katolickiej logiki i twierdzi, że:


Ani w Księdze Wyjścia, ani wogóle w żadnej innej Księdze Pisma św. niema wzmianki o tym, że manna spadała dla Izraelitów dzień w dzień, aż do dnia wejścia do Palestyny.”

Katolicka logika nie pozwoliła na wyciągnięcie prawidłowych wniosków z wersetów Wj 16/21 i 26 (BP):


Potem zbierali to każdego ranka, każdy odpowiednio do swoich potrzeb.”
Przez sześć dni macie to zbierać, natomiast w siódmym dniu szabat, więc tego nie będzie.”

W konsekwencji takiej logiki, katolicki komentarz dopuszcza tylko jedno wyjaśnienie: manna to wiosenne pojawianie się na pustyni owocu tamaryszku. Nie zważa wcale, że w ten sposób odbiera Bogu biblijne zjawisko cudu Bożego wobec Izraelitów w każdym dniu oprócz sabatów przez okres czterdziestu lat.

Taktownie nie ujawnię, jak nazywa się taka czynność ''we własnym gnieździe''.

Nie mniej warto ujawnić ocenę działalności boga Jahwe przez autorów biblijnego tekstu w kwestii przepiórek. Izraelici po odejściu z Horebu zaczęli gwałtownie domagać się lepszego pożywienia z udziałem mięsa. Wówczas bóg Jahwe zareagował raczej w typowy dla siebie sposób. Oto rozmowa Boga z Mojżeszem ( Lb 11/18 - 23 ):


Ludowi zaś powiedz (...): “Teraz da wam Jahwe mięso do jedzenia. Będziecie je spożywać nie tylko przez jeden dzień albo dwa, albo pięć czy dziesięć lub dwadzieścia, lecz przez cały miesiąc, aż wam przez nozdrza wyjdzie i przejmie was wstrętem.”

Po tych słowach Boga Mojżesz wyraził swoje wątpliwości, czy rzeczywiście Bóg będzie władny dla tak licznej społeczności spełnić swoją zapowiedź. Odpowiedzią Boga były słowa:


Czyż ręka Jahwe jest zbyt krótka? Zobaczysz, czy mowa moja się spełni, czy też nie”.

Nie jest tu istotna realność sytuacji. Istotą jest zaprezentowana przez biblijnego autora mentalność i moralność Jahwe jako Boga Izraelitów, ponoć narodu wybranego. Jak zatem wyglądała realizacja tych bożych, przesyconych sarkazmem obietnic? Odpowiedź mamy w Lb 11/32 - 34:


Ludzie byli na nogach przez cały dzień, przez noc i następny dzień, i zbierali przepiórki (...). Mięso jeszcze było między ich zębami,jeszcze nie przeżute, gdy już zapalił się gniew Jahwe przeciw ludowi i uderzył go Jahwe wielką plagą. Dlatego też nazwano to miejsce Kibrot-Hattaawa, bo tam pochowano ludzi, których opanowało pożądanie.”

Wierzyć tej relacji, czy nie? Jaka to mogła być plaga? Oczywiście, że typowe zatrucie mięsem padłych ptaków. Izraelici musieli padać jak muchy, ponieważ jedli mięso ptaków niemal wszyscy. Zdumiewa jednak biblijny fakt, że Izraelici zostali wcześniej ostrzeżeni przez Mojżesza (choć chyba niezbyt dokładnie) o skutkach spożywania mięsa padłych ptaków i innych zwierząt (Kpł 11). W rzeczywistości było jednak inaczej. Mojżesz wcale nie ostrzegł, ponieważ nie było jeszcze Księgi Kapłańskiej.

Kwestię przemyśleń o moralności bożej i o '' krótkiej ręce Jahwe'' na tym przykładzie pozostawiam czytelnikom.

Po tej tragedii Aaron i Miriam ostro wystąpili przeciw Mojżeszowi. Postawili mu dwa główne zarzuty: jego związek z Kuszytką (Lb 12/1) i nieuprawnione wywyższanie się ponad innych proroków (Lb 12/2). Miało to miejsce w Chaserot w połowie trzeciego miesiąca w drugim roku.

Z wcześniejszych rozdziałów Księgi Wyjścia wiemy, że Mojżesz poślubił Seforę, córkę madianickiego kapłana. Jednak to nie o nią chodziło ponieważ nie była Kuszytką.

Tę zagadkową sprawę wyjaśnił Flawiusz, kóry zapewne swoje wiadomości czerpał z Księgi Jaszera. Z DDI 2/241 - 253 dowiadujemy się, że Mojżesz wychowywany był na dworze faraona. Kiedy osiągnął wiek dorosły, został wodzem części egipskiej armii. Faraon powierzył mu zadanie rozprawienia się z Etiopami, którzy wdarli się do Egiptu. Mojżesz przepędził Etiopów i już w ich ojczyźnie Meroe przystąpił do oblężenia stolicy. Ale Tarbis, córka króla Etiopów zakochała się w Mojżeszu. Pod warunkiem poślubienia jej, zgodziła się pomóc Mojżeszowi w zdobyciu miasta. Mojżesz pokonał Etiopów i poślubił Tarbis. Zapewne była to jego pierwsza żona, ale związek z nią miał charakter wyłącznie polityczny. Mimo to Aaron i Miriam byli mocno niezadowoleni. Widocznie Tarbis miała zbyt duży wpływ na decyzje Mojżesza. Wynika stąd fakt, że Mojżeszowi towarzyszyły na pustyni obydwie żony.

W literaturze dotyczącej tematów biblijnych Etiopowie określani byli Kuszytami (DDI 1/134 przypis 68).

Lb 20/1 zaczyna się zwrotem „w pierwszym miesiącu”. Dokładnie był to pierwszy miesiąc trzeciego już roku. A jeszcze dokładniej - był to drugi dzień miesiąca, kiedy Mojżesz i Izraelici dotarli do Kadesz-Barnea. Była to miejscowość w północnej części Półwyspu Synajskiego i na południe od Kanaanu. Od góry Horeb do Kadesz wędrówka Izraelitów trwała dokładnie dziesięć miesięcy i jedenaście dni, czyli 311 dni. O tej wędrówce tak mówi Mojżesz w Pwt 1/19:


Potem opuściliśmy Horeb i szliśmy przez całą tę pustynię, wielką i straszną, którą widzieliście, w kierunku gór Amorytów, jak nam polecił Bóg Jahwe, i doszliśmy do Kadesz-Barnea.”

Tylko, że nieco wcześniej w Pwt 1/2 jest informacja:


Jedenaście dni drogi jest przez góry Seir z Horebu do Kadesz-Barnea.”

Widocznie znów jakiś skryba z 311 dni zrobił 11 dni. Przecież w ciągu jedenastu dni nie można pokonać pustyni wielkiej i strasznej. Z mapki wynika, że wędrówka Izraelitów wcale nie była drogą prostą do celu.

W Lb 12/16 mamy informację, że Izraelici wyruszyli z Chaserot i stanęli obozem na pustyni Paran. W następnym rozdziale jest już relacja z pobytu w Kadesz. Mamy tu więc lukę chronologiczną. Wędrówkę Izraelitów z Chaserot relacjonuje dopiero Lb 33/18 do 36, kiedy Izraelici docierają do Kadesz.

W międzyczasie Izraelici dotarli do miejscowości Terach (Lb 33/27). Z tej miejscowości rzekomo wbrew Mojżeszowi postanowili zaatakować Kanaan od południa. Niezbyt jasno wspomina o tym fakcie Lb 14/40 - 45 i Pwt 1/41 - 45. Po sromotnie przegranej bitwie (na przedpolach Aradu) powrócili przez Chormę z powrotem do Terach, aby kontynuować wędrówkę do miejscowości Mitka. Jest to pierwsza wersja. Drugą wersją równie możliwą jest pominięcie zdarzeń z Chormą i przeniesienie ich na czasy po osiedleniu się Izraelitów w Kadesz. W tym wypadku aktualna byłaby droga bezpośrednia z Terach do Mitki.

Wiele osób z czasów minionych, jak również wiele osób współcześnie, ma pozytywną opinię o Mojżeszu. Jednak sam tekst biblijny w wielu miejscach świadczy na jego niekorzyść. Mojżesz nie jawi się wcale jako osoba wykształcona i mądra, kierująca się w codziennym życiu uczciwością i rzetelnością. Chyba że sami twórcy Biblii tak chcieli zafałszować jego wizerunek.

W Lb 5/11 - 31 autor księgi twierdzi, że Bóg pouczył Mojżesza, jak ma postępować w przypadkach oskarzenia żony przez jej męża o zdradę małżeńską. Otóż taka podejrzewana kobieta ma być przyprowadzona do kapłana. Ten kapłan ma wziąć pewną ilość święconej wody i dodać do niej nieco ziemi z podłogi przybytku. Tak przygotowaną ''gorzką wodę przekleństwa'' w atmosferze magicznych zaklęć i rytualnych poczynań da tej kobiecie do wypicia. Jeżeli ona nie rozchoruje się, to będzie znaczyło, że nie zdradziła swego męża.

Również w Lb 19 /1 - 10 jest boży rytuał oczyszczający, do którego niezbędna jest tylko czerwona jałówka, nie tknięta przez byka i nie użyta jeszcze do pracy w polu.

Na pewno nie jest niczym dziwnym, że niemal każda religia przesycona jest elementami magii i bogatym zasobem obrządków rytualnych. Racjonalnie jest to nieuzasadnione, ale okazuje się niezbędne dla osiągnięcia psychicznej więzi między bóstwem a jego czcicielem. Nie ma żadnej wątpliwości, że obrządek i magia religijna na przyzwoitym poziomie nadają ceremonii uroczysty charakter i wywołują dodatnie wrażenia dla osób potrzebujących tego. W końcu nie inaczej dzieje się też na uroczystościach niereligijnych. Taka już jest ludzka mentalność. Ale naganne jest wprowadzanie do obrzędu religijnego elementów szkodliwych dla zdrowia fizycznego lub psychicznego. A takie elementy wbrew pozorom są obecne w biblijnych relacjach dotyczących wiary Izraelitów i Żydów.

W Lb 10/11 - 28 Kapłan przedstawił szczegółowo ustaloną kolejność wyruszania w drogę plemion izraelskich:


Juda

Issachar

Zebulon

Gerszonici z elementami przybytku

Meraryci z elementami przybytku

Ruben

Symeon

Gad

Kehatyci ze Skrzynią Przymierza

Efraim

Manasses

Beniamin

Dan

Aser

Naftali

Ale nieco dalej w Lb 10/33 czytamy:


Arka Przymierza Jahwe szła przed nimi podczas trzech dni podróży...”

Jest to wersja Jahwisty sprzeczna z wersją Kapłana. Jednak nigdy nie dowiemy się, która z nich jest prawdziwa.

W dniu drugim trzeciego miesiąca w trzecim już roku Izraelici dotarli do Kadesz, miejscowości zasobnej w wodę i sąsiadującej z Ziemią Obiecaną.





Użyte skróty:


E

źródło elohistyczne, Elohista


J

źródło jahwistyczne, Jahwista


P

źródło kapłańskie, Kapłan


D

źródło deuteronomistyczne


DDI

Flawiusz,Dawne dzieje Izrael



Zbigniew Chorąży, październik 2006


Powrót do strony tytułowej


Powrót do listy artykułów