Biblijny tydzień siedmiodniowy

Autor tekstu: Zbigniew Chorąży


Biblijna wersja stworzenia świata.


Dla osób nie znających biblijnej relacji przytaczam tekst Rdz 1/1 - 31 i Rdz 2/1 - 4 z Biblii Tysiąclecia.

Rozdział 1


1. Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię.

2. Ziemia zaś była bezładem i pustkowiem: ciemność była nad powierzchnią bezmiaru wód, a Duch Boży unosił się nad wodami.

3. Wtedy Bóg rzekł: Niechaj się stanie światłość! I stała się światłość.

4. Bóg widząc, że światłość jest dobra, oddzielił ją od ciemności.

5. I nazwał Bóg światłość dniem, a ciemność nazwał nocą. I tak upłynął wieczór i poranek - dzień pierwszy.

6. A potem Bóg rzekł: Niechaj powstanie sklepienie w środku wód i niechaj ono oddzieli jedne wody od drugich!

7. Uczyniwszy to sklepienie, Bóg oddzielił wody pod sklepieniem od wód ponad sklepieniem; a gdy tak się stało,

8. Bóg nazwał to sklepienie niebem. I tak upłynął wieczór i poranek - dzień drugi.

9. A potem Bóg rzekł: Niechaj zbiorą się wody spod nieba w jedno miejsce i niech się ukaże powierzchnia sucha! A gdy tak się stało,

10. Bóg nazwał tę suchą powierzchnię ziemią, a zbiorowisko wód nazwał morzem. Bóg widząc, że były dobre,

11. rzekł: Niechaj ziemia wyda rośliny zielone: trawy dające nasiona, drzewa owocowe rodzące na ziemi według swego gatunku owoce, w których są nasiona. I stało się tak.

12. Ziemia wydała rośliny zielone: trawę dającą nasienie według swego gatunku i drzewa rodzące owoce, w których było nasienie według ich gatunków. A Bóg widział, że były dobre.

13. I tak upłynął wieczór i poranek - dzień trzeci.

14. A potem Bóg rzekł: Niechaj powstaną ciała niebieskie, świecące na sklepieniu nieba, aby oddzielały dzień od nocy, aby wyznaczały pory roku, dni i lata;

15. aby były ciałami jaśniejącymi na sklepieniu nieba i aby świeciły nad ziemią. I stało się tak.

16. Bóg uczynił dwa duże ciała jaśniejące: większe, aby rządziło dniem, i mniejsze, aby rządziło nocą, oraz gwiazdy.

17. I umieścił je Bóg na sklepieniu nieba, aby świeciły nad ziemią;

18. aby rządziły dniem i nocą i oddzielały światłość od ciemności. A widział Bóg, że były dobre.

19. I tak upłynął wieczór i poranek - dzień czwarty.

20. Potem Bóg rzekł: Niechaj się zaroją wody od roju istot żywych, a ptactwo niechaj lata nad ziemią, pod sklepieniem nieba!

21. Tak stworzył Bóg wielkie potwory morskie i wszelkiego rodzaju pływające istoty żywe, którymi zaroiły się wody, oraz wszelkie ptactwo skrzydlate różnego rodzaju. Bóg widząc, że były dobre,

22. pobłogosławił je tymi słowami: Bądźcie płodne i mnóżcie się, abyście zapełniały wody morskie, a ptactwo niechaj się rozmnaża na ziemi.

23. I tak upłynął wieczór i poranek - dzień piąty.

24. Potem Bóg rzekł: Niechaj ziemia wyda istoty żywe różnego rodzaju: bydło, zwierzęta pełzające i dzikie zwierzęta według ich rodzajów! I stało się tak.

25. Bóg uczynił różne rodzaje dzikich zwierząt, bydła i wszelkich zwierząt pełzających po ziemi. I widział Bóg, że były dobre.

26. A wreszcie rzekł Bóg: Uczyńmy człowieka a Nasz obraz, podobnego Nam. Niech panuje nad rybami morskimi, nad ptactwem powietrznym, nad bydłem, nad ziemią i nad wszystkimi zwierzętami pełzającymi po ziemi!

27. Stworzył więc Bóg człowieka na swój obraz, na obraz Boży go stworzył: stworzył mężczyznę i niewiastę.

28. Po czym Bóg im błogosławił, mówiąc do nich: Bądźcie płodni i rozmnażajcie się, abyście zaludnili ziemię i uczynili ją sobie poddaną; abyście panowali nad rybami morskimi, nad ptactwem powietrznym i nad wszystkimi zwierzętami pełzającymi po ziemi.

29. I rzekł Bóg: Oto wam daję wszelką roślinę przynoszącą ziarno po całej ziemi i wszelkie drzewo, którego owoc ma w sobie nasienie: dla was będą one pokarmem.

30. A dla wszelkiego zwierzęcia polnego i dla wszelkiego ptactwa w powietrzu, i dla wszystkiego, co się porusza po ziemi i ma w sobie pierwiastek życia, będzie pokarmem wszelka trawa zielona. I stało się tak.

31. A Bóg widział, że wszystko, co uczynił, było bardzo dobre. I tak upłynął wieczór i poranek - dzień szósty.


Rozdział 2


1. W ten sposób zostały ukończone niebo i ziemia oraz wszystkie jej zastępy [stworzeń].

2. A gdy Bóg ukończył w dniu szóstym swe dzieło, nad którym pracował, odpoczął dnia siódmego po całym swym trudzie, jaki podjął.

3. Wtedy Bóg pobłogosławił ów siódmy dzień i uczynił go świętym; w tym bowiem dniu odpoczął po całej swej pracy, którą wykonał stwarzając.

4. Oto są dzieje początków po stworzeniu nieba i ziemi. Gdy Pan Bóg uczynił ziemię i niebo...

Wynika stąd niezbicie, że autor powyższego tekstu, człowiek żyjący na ziemi w odległych czasach lub też późniejszy redaktor, posłużył się podziałem czasu na dni i tygodnie siedmiodniowe. Pojęcie "dzień" jest znane i uniwersalne dla ludzi całej Ziemi. "Dzień" jest ogólnie wyznaczany 24-godzinnym obrotem Ziemi wokół swej osi.

Początek doby w życiu ziemskiego człowieka był określany umownie. U Egipcjan początek doby był o świcie. Babilończycy wybrali porę zmierzchu. Rzymianie wybrali północ. Współcześnie za początek doby przyjmuje się również północ.

W biblijnym tekście użyte jest kilkakrotnie wyrażenie: "wieczór i poranek", co oznacza, że biblijny autor używał systemu babilońskiego. Natomiast siedmiodniowy tydzień nie był i nadal nie jest wyznaczany przez obroty jakiegokolwiek ciała niebiańskiego. Musiał zatem być on określony umownie przez człowieka. Treść wyżej przytoczonego rozdziału Księgi Rodzaju sugeruje, że takiego podziału dokonał bóg Jahwe. Gdyby tak rzeczywiście było, to również ten bóg zdecydowałby o podziale roku na miesiące. Jednakże w Biblii nie ma o tym żadnej wzmianki. Dowodem, że podziału czasu nie dokonał bóg Jahwe jest znów babiloński kalendarz.


Semickie nazwy miesięcy w Babilonii rozpowszechniły się w czasach panowania tu dynastii Kasytów, czyli w okresie 1600 - 1150 p.n.e. Rozróżniano tylko dwie pory roku: sadzenia i zbiorów. W XVII wieku p.n.e. władca Babilonii, Hammurabi wydał dekret, na mocy którego dodatkowy miesiąc (ululu II) był wstawiany po miesiącu ululu. Było to robione po to, aby przybliżyć naturalny bieg czasu do stałej rachuby czasu używanej przez człowieka. Z czasem utrwaliła się praktyka wstawiania dodatkowego miesiąca po adaru. Babilończycy ok. 700 p. n. e. wprowadzili do swego kalendarza 7-dniowy tydzień [2]. Udoskonalona wersja kalendarza babilońskiego powstała po 500 roku p.n.e. Kalendarz babiloński przetrwał w różnych częściach Bliskiego Wschodu aż do powstania islamu i podbojów arabskich w VII wieku n.e.[1].


W księgach Starego Testamentu wspomniane są tylko cztery nazwy miesięcy żydowskiego kalendarza przed niewolą babilońską. W czasie niewoli Żydzi przejęli babilońską rachubę czasu, jak również nazewnictwo. Księgi biblijne co prawda wspominają o sabacie w siódmym dniu, ale treści tych ksiąg zostały zredagowane w niewoli babilońskiej i antydatowane. Dopiero w niewoli Żydzi przyjęli od Babilończyków 7-dniowy tydzień, ale nie przyjęli nazw dni - oznaczali je numerycznie. Tylko siódmy dzień jak też cały tydzień nazwany został sabatem.


Warto w tym miejscu umieścić refleksję typu religijnego. Utwory Biblii Hebrajskiej są uznawane powszechnie za skarb literatury żydowskiej, uznawane również za dzieła autorów natchnionych przez boga Jahwe. Z tego też powodu księgi tej Biblii zostały określone Pismem Świętym. Dlaczego więc bóg Jahwe nie zdołał natchnąć tych atorów pełną wiedzą o kulturze "narodu wybranego". Natomiast literatura mezopotamska (w tym babilońska) na glinianych tabliczkach, nie otoczona opieką prawdziwego boga, zachowała się w dużo większym zakresie i prezentuje nam niemal pełne wiadomości.

babilońska nazwa miesiąca

żydowska nazwa miesiąca

hebrajskanazwa miesiąca

pora

odpowiednik europejski

I nisanu

VII nisan

abib

zbiór lnu

15.03 - 15.04

II ayaru

VIII ijar

ziw

zbiór jęczmienia

15.04 - 15.05

III simanu

IX siwan


zbiór pszenicy

15.05 - 15.06

IV du’uzu

X tammuz


czyszczenie

15.06 - 15.07

V abu

XI ab


czyszczenie

15.07 - 15.08

VI ululu

XII elul


owoce letnie

15.08 - 15.09

VII tashritu

I tiszri

etanim

zbiór plonów

15.09 - 15.10

VIII arahsamnu

II marcheszwan

bul

zbiór plonów

15.10 - 15.11

IX kislimu

III kislew


czas siewu

15.11 - 15.12

X tebetu

IV tebet


czas siewu

15.12 - 15.01

XI shabatu

V szebat


czas siewu

15.01 - 15.02

XII adaru

VI adar


czas siewu

15.02 - 15.03


Nazwy czterech miesięcy hebrajskich (występujące w Biblii) są pochodzenia kananejskiego. W pewnym okresie zostały w oficjalnym kalendarzu zastąpione liczebnikami porządkowymi. Trwało to aż do przyjęcia kalendarza babilońskiego po powrocie z niewoli. W czasach Salomona etanim rozpoczynał rok. Tak jest też współcześnie w kalendarzu cywilnym - pierwszy dzień tiszri to Rosh Hoshanah (Nowy Rok).

W kalendarzu religijnym rok zaczyna się miesiącem nisan. Apokryficzna Księga Jubileuszy z II wieku p.n.e. jest dowodem, że kalendarz z rokiem 364-dniowym (miał równo 52 tygodnie) był wcześniej w użyciu u Izraelitów niż kalendarz księżycowy. Konkurencja między tymi kalendarzami jeszcze w II wieku p.n.e. nie była rozstrzygnięta. W roku 356 n.e. dokonano reformy kalendarza. Jej twórcą był rabin Hillel II z Tyberiady.

Większa część Starego Testamentu znanego nam dzisiaj zdaniem uczonych biblistów została zredagowana w niewoli babilońskiej w oparciu o cztery podstawowe źródła: jahwistyczne, elohistyczne, deuteronomiczne i kapłańskie. Ci uczeni bibliści wymienione źródła wolą nazywać tradycjami teologicznymi.

Należy też wiedzieć, że wersety 1 / 1 - 31 oraz 2 / 1 - 4 w Księdze Rodzaju należą do tzw. źródła kapłańskiego, które powstało dopiero w niewoli babilońskiej po roku 587 p.n.e. Autorzy tego źródła, żydowscy kapłani, korzystali w pełni z dorobku babilońskiego między innymi w kwestii podziału czasu na 7-dniowe tygodnie i miesiące z babilońskimi nazwami.

Lansowany do dzisiaj religijny pogląd jakoby cała Biblia była słowem Bożym, fałszywie umacnia przekonanie czytelników Biblii, jakoby bóg Jahwe stworzył świat w ciągu siedmiu dni. W tym przypadku nie ma znaczenia, czy te dni były rzeczywiste, czy symboliczne.

Nie przeczę, że zamysł wprowadzenia do religii dnia siódmego poświęconego tylko Bogu jest chwalebny. Ale twierdzenie, że to był nakaz Boga po stworzeniu świata jest mitem. Powołanie się na autorytet boży wcale nie skłoniło Hebrajczyków i Izraelitów do stosowania tego nakazu w życiu. Oni po prostu nic nie wiedzieli o takim nakazie, gdyż w rzeczywistości jeszcze go nie było. Dopiero Żydzi, którzy wrócili z niewoli babilońskiej do Judy, dowiedzieli się o tym podczas czytania dopiero niedawno zredagowanych Ksiąg Mojżeszowych. Te księgi przywiózł z Babilonu do Jerozolimy kapłan Ezdrasz. Mówi o tym Księga Ezdrasza 7/6 - 10. Z dokładnej analizy treści Księgi Ezdrasza i Księgi Nehemiasza (patrz artykuł "Ezdrasz i Nehemiasz") wynika, że Ezdrasz przybył do Jerozolimy w roku 351 p.n.e. Należy zatem rozumieć, że od czasu biblijnego stworzenia świata aż do 351 roku Hebrajczycy, po nich Izraelici, a po nich również Żydzi nie znali obowiązku święcenia dnia siódmego czyli szabatu.






Przypisy:



Biblia Tysiącleciawydanie 2 Poznań – Warszawa 1971


[1]

E. G. Richards Odmierzanie czasu Wydawnictwo Amber 1988, str 143, 201


[2]

D. E. Duncan Historia kalendarza Bertelsmann Warszawa 2002, str 73



Zbigniew Chorąży, sierpień 2010


Powrót do strony tytułowej


Powrót do listy artykułów